Kültürümüzün önemli bir boyutunu da
Yemek Geleneğimiz ve Mutfağımız
oluşturmaktadır.
Yemek Geleneğimiz ; sofraya oturma
şekli, yemek yeme adabı, yiyeceklerin
saklanması, mevsimlere göre
yiyecek-içecekler, bunların
hazırlanması, beslenme alışkanlıkları,
mutfak gab-gacakları ve başka yönleriyle
günlük yaşamımızın vazgeçilmez boyutuyla
ilgili bize özgü kültürel değerlerimizi
ortaya koymaktadır. Genel olarak
mutfağımız, karakteristik yapısı
itibariyle tarımsal ekonomik yapıya göre
biçim almıştır.
Yemek kültürümüz :
Sofra âdâbı :
Ataerkil bir aile yapısının hüküm
sürmesi sebebiyle, sofra kültürümüz de
bu çerçevede gelişmiştir. Sofra
aşevinde(mutfakta) hazırlanır. Ekmekler
ısıtılır. Yemek, mevsime göre aşevinde,
oturma odasında veya çardakta yenir.
Önce sufraltı serilir. Ortasına gasnak,
onun üzerine de yemeklerin sıralandığı
bakır tepsi konur. Yemekler tek kapta
olup, kaşık ve çatallar kişi sayısına
göre getirilir. Önce eller yıkanır,
peşkirle(iki tarafı püsküllü bir nevi
havlu) silinir. Sofraya önce büyükler
oturur. Herkes evin büyüğünü bekler.
Besmele çekip kaşığını çorbaya
daldırmasıyla da yemek başlamış
olur.Yemeye önce çorbadan başlanır.
Sebze yemeği ve pilav takip eder. En son
tatlı ile bitirilir. Sofrada genelde
konuşulmaz, ağız şapırdatılmaz. Herkes
kendi önünden yer. Yemek bitiminden
sonra dua yapılıp elhamdülillah denir.
Sofradan önce büyükler kalkar, ellerini
yıkayıp sedirdeki köşesine oturur,
köpüklü kahvesiyle beraber mangal
közüyle yaktığı cuvarasını(sigara)
tüttürür.
YEMEKLERİMİZDEN
ÖRNEKLER :
-
TANAAŞI : 1 Litre soğuk suya
3 çorba kaşığı tarhana, salça, yağ,
kıyma konur. Kısık ateşte
kaynayıncaya kadar sürekli
karıştırılır. Kaynadıktan 5 dakika
sonra ateşten indirilir. İçine soğuk
bazlama doğranır İsteğe bağlı olarak
çok küçük parçalar şeklinde
doğranmış domates, biber ve sarımsak
ta konabilir. Ayrı bir lezzet katar.
-
BAZLAMA :Uluköyümüzün meşhur
Bazlama Ekmeği
Sofralarımızın ana besini, yani
ekmeğimiz. Akşamdan maya tutulur.
Sabah un elenir ve tekneye konur.
Yeteri kadar tuz atılır. Akşamdan
hazırlanan maya una katılır ve su
ile karılır. Bir kaç kez
yumruklanarak suyu alınır. Teknenin
üzeri örtülerek hamurun "Kopması"
beklenir. Kabarmaya ve tekneden
taşma kıvamına gelince pazı
yapılarak örtülere döşenir. Pazılar
unlanarak yaslaç üzerinde daire
şeklinde yassılaştırılır. Ocakta
odun ateşinde kızdırılan sac üzerine
pişmeye bırakılır. Altı piştikten
sonra "Pislaç" denilen araçla üstü
çevrilir. Sacın üzerine genelde dört
adet bazlama konur. Pişirme işlemi
bazlamalar kaydırılarak ve alt-üst
edilerek devam eder.
- Yoğurtlu ekmek :
Torba yoğurdunun(süzme yoğurt) içine
maydanoz,dereotu ,soğan tuz ve kırmızı
pul biberle iyice karıştırılır. Bazlama
hamuru yaslaç üzerinde açıldıktan
sonra üstüne hazırlanan yoğurt içi
konularak ikiye katlanır. Kızgın saç
üzerinde pişirilir.
- Gavurmalı ekmek :
Peynir yerine Gavurma(yoğurtta olduğu
gibi gavurma içi hazırlanır) katılır.
- Gıymalı ekmek :
Peynir yerine Gıyma(kıyma) katılır.
(yoğurtta olduğu gibi gıyma içi
hazırlanır)
- Yuka(Yufka) :
Oklavayla hamur açılır ve kızgın saçta
pişirilir. Ya sade şekilde veya üzerine
yağ sürülerek katlanıp yenir.
- Kürül :
Bazlama gibi yapılır. Bazlamadan farkı
bazlamanın yarısı kadar olması ve küçük
çocuklar için yapılmasıdır.
-
YOĞURTLU EKMEK :
Bazlamanın üzerine önce tuz
serpilir. Bir diş sarımsak üzerinde
gezdirilir. Süzme yoğurt üzerine
sürülür. Domates, salatalık, biber
ve nane ilave edilerek afiyetle
yenir.
-
GÖZLEME : Şibit hamuru daha
küçük pazılanır. Sacda pişirildikten
sonra tamamen yağlanır.
-
SÜTLAŞ (SÜTLÜ AŞ): Pirinç
tuzla beraber haşlanır. Ayrı bir
kapta iki çorba kaşığı un özenir.
Haşlanan pirince süt ve özenen un
katılır. Kaynayıncaya kadar
karıştırılır. Kaynadıktan sonra
kısık ateşte 10 dk. daha kaynatılır.
Sütlaçtan farkı tuzlu olmasıdır.
-
SULUCA PİRİNÇ AŞI : Soğan
yağda kavrulur. Suyu katılır. Arzuya
göre govurmada eklenebilir.
Kaynadıktan sonra pirinci eklenir.
Pişmeye bırakılır. Suyunu tam
çekmeden karabiber ekilir ve ocaktan
indirilir. Yanına bir baş soğan
(sumsukla) ezilerek servis yapılır.
-
YAĞLI AŞ : Su,tuz ve pirinç
kaynamaya bırakılır. Diğer yanda
soğan yağda kavrulur. Salçası konur.
Ayrı bir kapta iki çorba kaşığı un
özenir. Haşlanmakta olan pirincin
üzerine özenen unun hamur olmaması
için biraz soğuk su dökülür.
Kavrulan soğan ve özenen un ilave
edilir. Kaynayıncaya kadar
karıştırılır. Kaynadıktan sonra
kısık ateşte 5 dakika daha
kaynatılır.
-
TİRİT : Ocak üzerinde bir
tencerede Soğan ve yağ kavrulur
içine bir yumurta kırılır sonra
içine biraz salça konulup iyice
karıştırılıp yarım litre su ilave
edilir. Bayat katı ekmekler
ceviz büyüklüğünde doğranarak
kaynayan suya atılır. 5 dakika
kaynadıktan sonra yemek tabaklarına
dökülür. Üzerine Karabiber, tuz,
kırmızı biber ve sarımsaklı yoğurt
ilave edilerek yenir. (Genelde kuru
ve bayat ekmekler tercih edilir.
Bunun sebebi israfı önlemek içindir,
bayat ekmekler böylelikle
değerlendirilir)
-
MUMBAR : Et mumbarı ve Ciğer
mumbarı olmak üzere iki çeşittir.
Kışın, sabahları mandızda, köz
ateşinde pişirilir. Ayrıca
ince dilimler halinde kesilmiş
mumbar sahanda yumurta ile
karıştırılarak tereyağda
kızartılarak yenir.
-
YAPRAK DOLMASI (YAPRAK SARMASI):
Dolmalık yağlı et, çırpılmış soğan,
maydanoz, nane, dereotu, salça ve
pirinç iyice karıştırılarak dolma
içi hazırlanır. Bir gün önceden
ıslatılan yapraklara azar-azar
konarak ince ince sarılır. Çölmeğe
(Güveç) sıra-sıra dizilir. Sarma
işlemi bittikten sonra biraz su
katılır. Ekşi olması için üzerine
acı dağ eriği pestili konur.
-
YOĞURTLU AŞ : Pirinç
haşlanır. Süzme yoğurt özenir.
Haşlanan pirince dökülür ve iyice
karıştırılır. Tavada tereyağ,
kırmızı toz biber ve nane
kızartılır. Üzerine dökülür.
-
GARGA BEYNİ : Pekmez ve
Yoğurt karıştırılarak yapılır.
-
GAYGANA : Un, yumurta,tuz ve
kabartma tozu çırpılır. Tavada
alt-üst edilerek kızartılır.
-
MAKANE=MAKARNA
-
CİMCİK(ERİŞTE) : C
Yufka hamuru gibi yoğrulur. Yufka
gibi açılır 1x1 cm ebatlarında kare
kare kesilen hamurlar ortasında
büzdürülerek cimcik yapılır. Bir
tepsi üzerine konularak yarım saat
kuruması beklenir. Oluşan bu Cimcik
tuzlu suda haşlanır. Suyu süzülüp
tepsiye konur. Üzerine ayrıca
hazırlanan sarımsaklı yoğurt
dökülür. Soğan, kıyma, tuz ve
kırmızı biber tereyağı ile kavrulur.
Elde edilen sos cimciğin üzerine
dökülür. İsteğe göre kuru nane de
dökülebilir.
-
KÖZBASTI : Koyun eti veya
dananın boyun kısmından alınan etler
ince yassı şekilde kesilir. Yassı
satırla iyice dövülerek. Üzerine
tuz, karabiber, kekik, kırmızı biber
ekilir.Köz üzerinde veya mandızda
pişirilir.
-
BORANA : Kabak veya Patlıcan
soyulur. Patlıcan tuzlu suda yarım
saat bekletilir. Tencerede yağ,
biber, salça veya domates kavrulur.
Patlıcanı konur. Bir müddet daha
kavrulur. Suyu konur, kısık ateşte
pişmeye bırakılır. Üzerine
sarımsaklı yoğurt dökülerek servis
yapılır.
-
ISPANAK KÖKÜ : Yaprakları
dururken köküyle pişirilen ekşimsi
bir yemek. Ispanak kökleri
yapraklarından temizlenir. Tencerede
yağ, biber, salça veya domates
kavrulur. Ispanak kökleri konur. Bir
müddet daha kavrulur. Suyu konur,
kısık ateşte pişmeye bırakılır.
Pişerken içine limon tuzu atılır.
-
PORASA : Tencerede yağ,
biber, salça kavrulur. Porasa konur.
Bir müddet daha kavrulur. Suyu
konur, içine biraz pirinç atılır,
kısık ateşte pişmeye bırakılır.
Pişerken içine acı dağ eriği pestili
konur.
-
CILBIR : Salça yağda
kavrulur. Üzerine yumurta kırılır.
Pul biber atılır ve karıştırılır.
Ayrı bir kapta sarımsaklı yoğurt
özenir. Pişen yumurtalar dökülür ve
iyice karıştırılır.
-
GAPAMA : Özel günlerde ve
davetlerde hazırlanır. 10 ila 15
kişiye hitap ettiğinden topluca
yenir.
Gapama araçları
Testi : Topraktan yapılır.
Geniş ağızlıdır. Küçük bir küpü
andırır. 10-12 cm. çapında, 25-30
cm. uzunluğundadır. Altında 1 cm.
çapında delik bulunur.
Tava : Yörede özel olarak "Gapama
tavası" diye satılır. Bakırcılar
tarafından aynı adla üretilir.
Yanları kulpludur. Ağız çapı 45-50
cm, yüksekliği 14-18 cm. kadardır.
2-2,5 Kg. yağlı koyun, kuzu ve keçi
eti kuşbaşı doğranır. Tuzlanarak
karıştırılır, 15 dakika kadar
arpacık soğanı, domates, sarımsak,
biber, salça ve etler hafif renk
değiştirinceye kadar kavrulur.
Bundan sonra odun ateşine geçilir.
Kavrulan etler kevgir yardımıyla
testi içine gevşek biçimde
doldurulur. Ağzına kevgir
kapatılarak ters çevrilir ve tavanın
ortasına yerleştirilir. Buharıyla
pişmesi için testi üzerindeki delik
hamur veya ekmek parçasıyla
kapatılır. (Etin pişip pişmediğini
anlamak için tavada 1-2 parça
bırakılır) Tavaya sıcak su ve
ıslatılmış nohut konarak etler
pişmeye bırakılır. Suyu eksildikçe
tavaya sıcak su ilave edilir.
Yaklaşık 1,5-2 saat içinde etler
pişer. Tava kenarında kaynayan
yeteri kadar sıcak suya tuzlu suda
ıslatılmış pirinç ilave edilerek
yeniden pişmeye bırakılır. Pilav
piştikten sonra önce kapatılan delik
açılır ve testi kaldırılarak etler
boşaltılır. Tavadaki pilavın üzerine
yerleştirilir. Tavayla birlikte
servis yapılır.
-
BAKLAVA : Yapılacak tepsinin
büyüklüğüne göre kullanılacak
un,tereyağı, yumurta ve cevizin
miktarı ayarlanır. Takriben 10-15
yumurta bir kaba kırılır. Biraz
yoğurt ve tuz konarak yoğrulur.
Yumruk kadar pazılar yapılarak
düzgün bir zeminde oklava ile
tepsinin büyüklüğüne göre ince ince
açılır. Tepsiye döşenir. İki veya üç
açılan pazıda bir hamurun üzerine
yağ sürülür, aralara ceviz konur.
Yeterli kalınlığa ulaşınca dilim
dilim kesilir. Üzerine kızgın
tereyağı dökülür. Pişmesi için
fırına gönderilir. Fırından gelince
şerbeti katılır.
-
SARIM BURMA(SARAYLI): İnce
açılmış yufkanın içine ceviz
konularak yapılan baklava benzeri
tatlı çeşidi. Baklavadan farkı, üst
üste değil tepsiye katlanarak ve
etrafı dolanarak dizilmesidir.
-
PERÇEM : İnce açılmış
yufkanın içine ceviz konularak
baklava hamurundan yapılan baklava
benzeri tatlı çeşidi. Baklavadan
farkı, içine ceviz konduktan sonra
büzdürülüp yuvarlak şekil verilerek
kızgın yağda tavada kızartılır.
Sonra kızartılan perçemler tepsiye
üst üste konur ve soğuduktan sonra
üzerine hazırlanan şerbetten
dökülerek afiyetle yenir.
-
HÖŞMENİM : Yarım kilo un,
sütle birlikte içine biraz tuz
atılarak hamur haline getirilir.
Ocağa gerekli büyüklükte bir tava ve
içine tereyağı konarak iyice
kızdırılır, kızgın yağın içine
evvelce hazırlanan hamur karışımı
dökülür ve kaynamaya bırakılır.
Esiranla çöke çöke kızartılır.
Kaynadıkça kızarır. Altüst yapılır.
Esiranla karıştırma işlemi hamurun
suyu çekilene kadar devam eder.
Piştikten sonra geniş bir kaba
alınır. Ağzı kapatılır ve soğumaya
bırakılır. Üzerine bol miktarda
kaynatılmış şeker dökülerek servis
yapılır.
-
KARA HAVLA : Un yağda
sararıncaya kadar kavrulur. Sütle
beraber şeker kaynatılır. Kaynayan
süt unun üzerine dökülür. Kıvama
gelinceye kadar sürekli
karıştırılır. İsteğe göre içine
Fındık, fıstık, ceviz, çam fıstığı
ilave edilir.
-
BULAMAÇ : Pekmez suyla
sulandırılır. Un ilave edilir. Kısık
ateşte kaynayıncaya kadar
karıştırılır. Cevizle yenir.
-
AŞIRAŞI(AŞURE) : Muharrem
ayında, göce, nohut, kurufasulye,
incir, kuruüzüm, kayısı, çamfıstığı,
fındık, şeker veya pekmezden
yapılır. Bir gün önce göce, nohut ve
kurufasulye ıslatılır. Üçü bir arada
pişirilir. Sulandırılıp şekeri
konur. Tekrar kaynamaya bırakılır.
Bu arada incir, kuru üzüm,
çamfıstığı ve kayısı katılır.
Piştikten sonra fındık ve cevizi
ilave edilir, üzerine tarçın
dökülerek servis yapılır.
-
KÖY USULÜ MUHALLEBİ : El
değirmeninde çekilen pirinç ununa,
elde yapılan buğday nişastası, şeker
ve süt katılır. Kısık ateşte devamlı
karıştırılarak kaynatılır. 5 dk.
daha ateşte bekletilir.
-
LOKUM TATLISI(LOKMA TATLISI)
: Un, su, yumurta, yoğurt ve
maya veya kabartma tozu yumuşak
kıvamda karılır. Bir tencerede bol
yağda lokma-lokma kızartılır.
Kızaran fıslaklar şeker şurubuna
atılır.
|
|
Kaynakça
:
- TORUN, Ethem :
Bilinen ve Bilinmeyen yönleriyle Beypazarı
- Prof.Dr.ARLI, Mine : Devlet arşivleri Gn.Md.Lüğü
- ERTÜRK, Seniye
-Kaynak:http://www.karakoykoyu.net
sitesinden alınmış ve Uluköy için modifiye
edilmiştir. |
|
|